Sözlükte "agnostisizm" ne demek?

Bilinemezcilikagnostisizm

Agnostisizm kelimesinin ingilizcesi

n. agnosticism, belief that knowledge is limited to human experience
Köken: Fransızca

Agnostisizm nedir? (Felsefe)

İnsanın nesnel gerçeğin bilgisini edinme yetisinden kuşku duyan, bunu sınırlı gören ya da tamamen yadsıyan nesnel gerçeği ancak kısmen bilinebilir ya da hiç bilinemez sayan bilgi teorisi öğretilerine verilen ad.

Agnostisizmin en önemli biçimleri Hume ve Kant tarafından geliştirilmiştir. Hume, insanın uslamlama yetisinin, bilgi edinme faaliyeti sırasında daima yalnızca algılarla -izlenimlerle- işlediğini ve uslamlama yetisi dışında maddi nesneler varmış sanısını insana yalnızca alışkanlığın verdiğini ileri sürmüş, böylece de nesnel gerçeğin varlığını ve dolayısıyla bilinebilirliğini reddetmiştir. Kant ise, nesnel gerçeğin varlığını tartışmaya yanaşmamış onu bilinç-dışı nesneler -kendinde-şeyler- dünyasının bir önkoşulu olarak kabul etmiştir gelgeldim bilginin bu bilinç-dışı nesneye değil olsa olsa, nesnelerin dış-görünüşlerine ulaşabileceğini, yani insana a-priori verilmiş olan, duyumlama biçimleri ve uslamlama yetisi biçimleri, o nesnelere kendilerini ne ölçüde dışa vurma izni veriyorsa, nesnelerin ancak o ölçüde kavranabileceğini ileri sürmüştür. Kant’ a göre, böylelikle gerçi bir bilgi elde ederiz ama bu bilgi, bizim için gene de ulaşılmaz ve bilinmez kalan nesnel gerçeğin bilgisi değildir.

Genellikle çekingen bir maddecilik olan,19. yüzyıl agnostisizmi ise, Kant’ a ve Hume’ a dayanarak, doğa bilimleri içinde ortaya çıktı. (T. H. Huxley E. Dubois-Reymond vb. )

Bilimsel bilginin ve Marksçı-Leninci bilgi teorisinin gelişmesi, agnostisizmin teorik tutarsızlığını ve yanlışlığını ortaya koyduğu halde, bu akımın çağdaş burjuva felsefesinde hala önemli bir yeri vardır agnostisizm, örneğin irrasyonalizm’ in çeşitli biçimleri gibi, işi gücü açıkça bilim düşmanlığı yapmaktan ibaret olan felsefe öğretilerinin yanı sıra yeni pozitivizm gibi bilimsel olma iddiasındaki öğretilerde de önemli bir yer tutar. Burjuva felsefesi içindeki çağdaş agnostisizm, özellikle toplumun gelişme yasalarının-öğrenilmesini engellemeye çalışan burjuvazinin tarihsel dar görüşlülüğünü yansıtır.

Engels’ in, «Ütopyacı Sosyalizmden Bilimsel Sosyalizme» ve «Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu» adlı yapıtlarında gösterdiği gibi, agnostisizmin, yalnızca bilgi teorisinin sağladığı araçlara dayanılarak çürütülmesi olanaksızdır. Bunun başarılabilmesi için, bilimde, teknikte, üretimde ve toplumsal yaşamda bilgilerin başarıyla uygulanması halinde insanlar, maddi dünyayı ve onun tabi olduğu yasal düzenlilikleri doğru yansıtma yeteneği kazandıklarından, bir diğer deyişle dünyanın bilinebilir olduğu kesinlikle ortaya çıktığından, toplumsal ve bilimsel pratik’ s başvurulması zorunludur. Lenin, «Maddecilik ve Ampriokritisizm» adlı yapıtında bu düşünceyi ayrıntılarıyla açıklamıştır. Kuşkuculuk.

--Reklam--